تیک در بچه ها

تیک در کودکان: علل، انواع و روش‌های درمانی موثر

تیک در کودکان یک مسئله شایع عصبی است که بسیاری از والدین را نگران می‌کند. در این مقاله جامع، به بررسی کامل تیک در کودکان، علل ایجاد آن و روش‌های درمانی موثر می‌پردازیم.

تیک در کودکان چیست؟

انقباض‌های کوچک یا تیک‌ها، حرکت‌های تکرار شونده و غیر ارادی و نامنظم، عادت‌های عصبی هستند که بیشتر در بین کودکان به ویژه پسرهای ۶ تا ۱۲ سال مشاهده می‌شوند. آنها شامل چشمک، تکان شانه‌ها، صدا در آوردن با زبان، دهن کجی یا ادا در آوردن و تکان سر هستند و انواع گوناگونی دارند.

علل ایجاد تیک در کودکان

عوامل استرس‌زا و تنش‌زای زندگی

گاهی تیک در اثر بازتاب دوره‌ای پرتنش از زندگی ایجاد می‌شود. ولی در اغلب موارد این حرکت‌های عادتی و منفرد نتیجه تنش‌های دوره رشد هستند.

دوره‌ای بودن تیک‌ها

معمولاً تیکی که در اثر یک فشار عصبی ایجاد شده باشد در طول چند هفته ناپدید می‌شود. سرزنش و یادآوری‌های بیش از حد، روند ترک عادت را تسریع نمی‌کند.

چه زمانی تیک در کودکان نگران‌کننده است؟

تیک‌های ماندگار

در برخی موارد نادر، تیک باقی می‌ماند. اگر تیک ماندگار شد و با ارتباطات اجتماعی تداخل پیدا کرد یا موجب شرمندگی شد، باید به طور مستقیم مورد بررسی قرار گیرد.

سندروم تورت

تیک‌های شدید یا مجموعه‌ای از آنها می‌توانند نگرانی‌های بیشتری ایجاد کنند. اگر این تیک‌ها با صداهای عجیب و کلمات نامفهوم همراه گردد، ممکن است یک اختلال عصبی به نام سندروم گیلز دو لا تورت باشد.

نیاز به معاینه پزشکی

اگر علائم تیک وجود دارد که ممکن است نشانه‌های یک مشکل جدی احساسی یا عصبی باشد، معاینه پزشکی ضروری است.

روش‌های درمان تیک در کودکان

کاهش تنش و آموزش آرامش

از آنجا که یک تیک معمولاً بازتاب فشار عصبی است، بکوشید میزان تنش و اضطراب در زندگی کودکتان را با کاهش برنامه‌های هفتگی و کمک در حل و رفع مشکلات به حداقل رسانید. تمرین‌های کسب آرامش را نیز به مجموعه مهارت‌های کودک اضافه کنید. با ایجاد اعتماد به نفس و یک تصویر شخصی خوب در کودک، او را برای مقابله با فشارهای زندگی آماده کنید.

افزایش آگاهی کودک

از کودک بخواهید تا در حالی که خود را در آینه نگاه می‌کند، ظاهر تیک و نحوه ایجاد آن را برایتان شرح دهد. اگر در تیک شانه‌هایش را تکان می‌دهد ، الگوی حرکت می‌تواند این باشد که ماهیچه‌هایش قبل از بروز تیک،منقبض می‌شوند .شانه‌ها حدود ۵ سانتی‌متر بالا می‌آیند چند ثانیه در آنجا باقی می‌مانند. سپس به وضعیت طبیعی خود برمی‌گردند. ممکن است این حرکت در هر دوره سه بار متوالی تکرار شود به کودک کمک کنید تا فهرستی از موقعیت‌هایی که تیک بیشتر در آن رخ می‌دهد تهیه کند سپس زیان‌های اجتماعی این عادت را به فهرست یاد شده بیفزایید.

آموزش فعالیت‌های فرعی به کودک

نکته کلیدی در قالب شدن بر یک حرکت غیر اراده ماهیچه‌ای (تیک) جایگزینی آن با حرکت دیگر است. این حرکت باید ماهیچه‌هایی را که در جهت خلاف ایجاد تیک هستند، منقبض کند. برای جلوگیری از حرکت‌های مداوم شانه ِ شانه‌ها را پایین بکشد و برای چند دقیقه نگه دارد. برای پرش پلک یا چشم زدن‌ها غیر ارادی نیز به همین گونه عمل کنید یعنی ابروها را بالا ببرید و چشم‌ها را برای چند دقیقه کاملاً باز نگه دارید. برای لرزش دست از کودک بخواهید مشت خود را سفت کرده سپس بر اساس توضیحات بخش کسب آرامش ِ آن را شل کند .

تحسین و تمرین مداوم

تمرین مداوم و استفاده از حرکت‌های خنثی کننده، مهم‌ترین عوامل برای غلبه بر یک تیک هستند. اگر کودکتان به اندازه کافی تمرین می‌کند، او را تحسین کنید و در صورتی که بلافاصله پس از آغاز تیک موفق به کنترل ماهیچه‌هایش می‌شود به او پاداش دهید.

تمرین‌های منفی

اگر روش‌های شرح داده شده موثر نبودند، جلساتی از تمرین منفی را به برنامه خود اضافه کنید. از کودک بخواهید تیک مورد نظر را به طور ارادی تکرار کند تا ماهیچه‌های دخیل در آن حرکت خسته شوند. هدف از این گونه تمرینات تنبیه کودک نیست بلکه تضعیف تیک از طریق استفاده زیاد از ماهیچه‌هاست.برای مثال در مورد پلک زدن‌های غیر ارادی کودک باید تا خسته شدن عضلات صورت و پلکش به سرعت پلک بزند کودکی که شانه‌هایش را بالا و پایین می‌اندازد باید تا مرحله خسته شدن ماهیچه‌های شانه‌اش حرکت‌های یاد شده را تکرار کند البته نه تا مرحله‌ای که ماهیچه‌ها با کار بیش از حد رگ به رگ شود.

نتیجه‌گیری

تیک در کودکان پدیده‌ای شایع است که در بیشتر موارد موقتی بوده و با کاهش استرس بهبود می‌یابد. با این حال، در صورت تداوم یا شدید بودن تیک‌ها، مراجعه به پزشک ضروری است. با استفاده از روش‌های ارائه شده در این مقاله می‌توانید به کودک خود در مدیریت و غلبه بر تیک‌ها کمک کنید.

بفرین حوریه

روانشناس کودک و نوجوان