نەخۆشی وەسواسی ناچاری (OCD) چییە؟
مێتادیسکرێپشن : ئایا بیرکرۆکەی بێزارکەرت لەبارەی مردن و برینداربوون و پەیوەندی نزیکایەتی لەگەڵ مەحارمت هەیە؟ ئایا وەسوەسەت بۆ شۆردن یان هاوشان کردن هەیە؟ لێرەدا بزانە بیرۆکە وەسوەسەییەکان چییە و نیشانەکان و هۆکارەکان و نوێترین شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشی وەسواسی-ناچاری، وەک دەرمان و چارەسەری دەروونی و نۆڕۆتڕاپی چەندە دەخایێنێت.
ئایا تۆش بیرۆکەی بێزارکەر و نەخوازراوت هەیە سەبارەت بە مردنی ئازیزانت، زیانگەیاندن بە منداڵەکەت، یان بیرکردنەوەی سێکسی کوفراوی؟ ئایا ئەم بیرکردنەوانە لە کاتی نوێژ یان ساتەکانی ئارامیدا دێن و زۆرت دەتترسێنن؟
ئەگەر وەڵامەکەت بەڵێ بوو، ئەوە بزانە کە ئەم ئەزموونە نیشانەی بێ ئەخلاقی تۆ نییە، بەڵکو نیشانەیەکی کلاسیکی نەخۆشییەکی دەروونی دەمارەیە کە بە “تێکچوونی وەسواسی-ناچاری” یان OCD ناسراوە. ئەم بابەتە دەبێتە ڕێنمایی تەواو بۆ تێگەیشتن و چارەسەرکردنی ئەم کێشەیە.
نەخۆشی وەسواس چییە؟ ( OCD)
نەخۆشی وەسواسی-ناچاری (OCD) نەخۆشییەکی دڵەڕاوکێیە کە دەبێتە دوو پێکهاتەی سەرەکی تایبەت:
وەسواس یا وەسوەسە فکریەکان (Obsession): بیرکردنەوە، وێنە، یان پاڵنەرە نەخوازراوەکان و دووبارەبووە کە دەبنە هۆی دڵەڕاوکێی توند. ئەوانە هەموو بە پێچەوانەی خواست و بەهاکانتن.
ناچاری(Compulsions): ئاکاری دووبارەبووەوە یان کردەوەی دەروونی کە مرۆڤ هەست بە ناچاری دەکات ئەنجامی بدات بۆ کەمکردنەوەی ئەو دڵەڕاوکێیەی کە بەهۆی بیرکردنەوەکە دروست دەبێت یان بۆ ڕێگریکردن لە ڕوودانی شتێکی خراپ.
نیشانەکانی وەسوەسە | لە بیرکردنەوە بۆ ئاکار
نیشانەکانی وەسوەسە (نموونەی بیرکردنەوە بێزارکەر):
- بیرکردنەوە لە زیان: ترس لە زیانگەیاندن بە خۆت یان کەسانی تر (بۆ نموونە بیرکردنەوە لە خنکاندنی منداڵ یان فڕێدانی لە بەرزاییەوە).
- وەسوەسەی سێکسی نەخوازراو: بیرکردنەوە لە سێکسکردن لەگەڵ کەسانی نزیک، هاوڕەگەزباز، یان منداڵ، بە پێچەوانەی ویستی مرۆڤ
- وەسوەسە ئایینیەکان ( وەسوەسەی پیسی و پاکی): بیرکردنەوەی کوفر لە کاتی نوێژ و عیبادەتدا.
- وەسوەسە گوماناویەکان: لەوانەیە دەرگاکەم بە قفڵ نەکردبێت، لەوانەیە غازەکەم داگیرساندبێت.
- پێویستی بە هاوشانی و ڕێکخستن: بیرۆکە بێزارکەرەکان سەبارەت بەوەی کە شتەکان هاوتەریب نین (زیاتر لە پیاواندا باوە).
نیشانەکانی وەسوەسەی ئاکاری(نموونەی ڕەفتارە ناچارییەکان):
- وەسوەسەی شۆردن: زوو زوو شۆردنی دەست و جەستە بەهۆی ترس لە پیسبوون (زیاتر لە ئافرەتاندا هەیە).
- وەسواسی پشکنین: زۆرجار پشکنینی قوفڵی دەرگا و شێرەی غاز و ….
- وەسوەسەی هاوشانی و ڕێکخستن: ڕێکخستنی شتەکان بە شێوەیەکی تایبەت و ورد.
- وەسوەسەی دەروونی: دووبارەکردنەوەی دوعایەک، ژماردنێک، یان وشەیەک لە ڕووی دەروونییەوە بۆ “لابردنی” بیرکرۆکەیەکی نەرێنی و خراپ.
زیانی وەسواسی چارەسەرنەکراو | ئامارێکی ترسناک
وەسواسی چارەسەرنەکراو دەتوانێت ژیان بە تەواوی تێکبدات و ببێتە هۆی ئەم ئاڵۆزییە جددیانەی خوارەوە:
- خەمۆکی: نزیکەی لەسەدا ٤٠ی ئەو کەسانەی کە وەسواسیان هەیە تووشی خەمۆکی دەبن.
- بیری خۆکوشتن: نزیکەی لەسەدا ١٤ی ئەو کەسانەی کە وەسواسیان هەیە هەوڵی خۆکوشتن دەدەن.
- بەکارهێنانی ماددە هۆشبەرەکان: نزیکەی 40% ڕوو لە ماددە هۆشبەرەکان دەکەن بۆ ئەوەی لە دڵەڕاوکێ ڕزگاریان بێت.
- نەخۆشی تیک: نزیکەی 30%ی تووشبووانیش تووشی تیک (گرژبوونی ماسولکەیەک کە دووبارە دەبێتەوە)دەبن.
چارەسەری نەخۆشی وەسواسی-ناچاری | باشترین ڕێگاکان بۆ ڕزگاربوون لە نەخۆشی وەسواس
خۆشبەختانە نەخۆشی وەسواس-ناچاری چارەسەر دەکرێت. کاریگەرترین ڕێگا چارەسەری تێکەڵە کە ئەمانە لەخۆدەگرێت:
1. دەرمان لە ژێر چاودێری پزیشکی دەروونی
دەرمانی دژە خەمۆکی بە شێوەیەکی زانستی سەلمێنراوە کە یارمەتی هاوسەنگکردنی ماددە کیمیاییەکانی مێشک دەدات و توندی وەسواس کەم دەکاتەوە.
2. چارەسەری دەروونی (ڕاوێژکاری)
کاریگەرترین شێوازی چارەسەری دەروونی بریتییە لە “بەرکەوتن و خۆپاراستن لە وەڵامدانەوە” (ERP). لەم شێوازەدا کە لەلایەن ڕاوێژکاری دەروونییەوە ئەنجام دەدرێت، وردە وردە تووشی هاندەری دڵەڕاوکێ ورووژێنەر دەبیت و فێردەبیت کاردانەوەی وەسواسی نەکەیت.
3. چارەسەری دەمار (Neurofeedback)
نیۆرۆفیدباک شێوازێکی ڕێکخستنی شەپۆلەکانی مێشکە کە دەتوانێت یارمەتیدەر بێت لە کەمکردنەوەی دڵەڕاوکێ و سەقامگیرکردنی چارەسەرکردن.
پرسیارە زۆرەکان سەبارەت بە چارەسەری نەخۆشی وەسواسی ناچاری (FAQ)
چارەسەری نەخۆشی وەسواس و ناچاری چەند کات دەخایەنێت؟
پرۆسەی چارەسەرکردنی نەخۆشی وەسوەسەیی-ناچاری نزیکەی ٦ مانگ تا ساڵێک یان زیاتری دەوێت بەپێی توندییەکەیی. پێویستی بە سەبر و بەدواداچوونی زۆر هەیە.
ئایا وەسوەسەکان بە تەواوی نامێنن؟
ئامانجی چارەسەرکردن بریتییە لە بەڕێوەبردن و کۆنترۆڵی نیشانەکان و کەمکردنەوەی بەرچاویان تا ئەو ڕادەیەی کە چیتر ژیانت تێک نەدەن. زۆر کەس باشتربوونێکی بەرچاو بەدەست دەهێنن و دەگەڕێنەوە بۆ ژیانێکی ئاسایی.
کەی سەردانی پزیشکی دەروونی بکەین؟
ئەگەر ئەم بیرکردنەوە و ئاکارانە بە شێوەیەکی بەرچاو کارلە ژیانی ڕۆژانە،پیشە ، یان پەیوەندییەکانتدا دەکەن، ئەوە کاتی ئەوە هاتووە سەردانی پزیشکی پسپۆڕ بکەیت.
کۆتایی کۆتایی
نەخۆشی وەسواسی-ناچاری شەڕێکی ناوخۆییە، بەڵام شەڕێکە کە دەتوانی سەرکەوی تێیدا. کلیلی ئازادی ئەوەیە کە داوای یارمەتی لە دەرونناسێک بکەیی. لەبیرت بێت: ئەم بیرکردنەوانە ناسنامەی تۆ نین، بەڵکو تەنها نیشانەی نەخۆشییەکی چارەسەرنەکراون. بە تێکەڵەیەک لە دەرمان و ڕاوێژکاری و نۆڕۆتڕاپی، دەتوانیت کۆنترۆڵی مێشک و فکرت بگریەوە دەست.
