پۆختە ئارەزووی منداڵان بۆ بەخێوکردنی ئاژەڵی نێوماڵ بە گشتی وەک خۆلیا یان ئارەزووی ساتی سەیر دەکرێت؛ بەڵام لە ڕوانگەی دەروونناسی پەروەردەییەوە، ئەم دۆخە دەتوانێت ببێتە سەکۆیەک بۆ پەرەپێدانی تواناکانی وەک بەرپرسیارێتی، دیسیپلین، هاودڵی و بەهێزکردنی قابلیەتی جێبەجێکردنی منداڵ. ئەم بابەتە بە شێوەیەکی زانستی لێکۆڵینەوە دەکاتەوە کە چۆن ویستنی ئاژەڵی نێوماڵ، ئەگەر بە باشی ڕێنمایی بکرێت،… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی ئاژەڵی نێوماڵ، داواکاری منداڵ یان ئامرازی پەروەردە
کورتەیەک لەسەر ئەو تیۆریە: تیۆری دەروونشیکاری، کە لەلایەن سیگمۆند فرۆیدەوە دامەزراوە، یەکێکە لە ڕێبازە گرینگ و کاریگەرەکان لە مێژووی دەروونناسی و چارەسەری دەروونیدا. ئەم ڕوانگەیە جەخت لەسەر چەمکەکانی وەک نائاگایی، ململانێ ناوخۆییەکان، ئەزموونی منداڵی و پێکهاتەی دەروون دەکاتەوە. دوای فرۆید، دەروونشیکارانی وەک یۆنگ، ئادلێر، کلاین، ئێریکسۆن و هۆرنای، ڕەخنەیان لەم تیۆرە گرت و پێداچوونەوەیان بۆ… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی تیۆری دەروونشیکاری: لە فرۆیدەوە تا دەروونشیکاری نوێ
پوختەیەک لەو تیۆریە: ئەلبێرت باندۆرا، دەروونناسێکی نێوبەدەرەوەی کەنەدی-ئەمریکی بوو، کارێکی زۆری لەسەر پەرەسەندنی دەروونناسیفێربوون (Social Learning Theory)وتیۆری ناسین-کۆمەڵگا (Social Cognitive Theory ) بوو و ڕۆڵێکی گرینگی لە دەرونناسیفێربوون و گەشەکردنی کەسایەتی بوو بە بۆنەی خستنەڕووی تیۆری فێربوونیکۆمەڵایەتی و پاشان تیۆری ناسینی کۆمەڵایەتی . باندورا نیشانیدا کە فێربوون تەنها لە ڕێگەی بەهێزکردن و سزادانەوە دروست نابێت،… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی تیۆری فێربوونیکۆمەڵایەتی ئەلبێرت باندۆرا: کارلێکی نێوان تاک ، ئاکار و ژینگە
پوختەیەک لەسەر ئەو بابەتە کارڵ ڕۆجەرس (Carl R. Rogers) یەکێکە لە پێشەنگەکانی دەروونناسی مرۆڤانە و دامەزرێنەری ڕێبازی چارەسەری دەرونی CCT (Client-Centered Therapy). بە پێچەوانەی تیۆری کلاسیکەکانی وەک دەروون شیکاری و ئاکاری، ڕۆجەرس گرینگی بە ئەزموونی ناخی مرۆڤ، ئارەزو و مەیلی سروشتی بۆ گەشەکردن، و چۆنیەتی پەیوەندی نێوان دەرونناس و بەردەنگ دەدا. ئەم وتارە سەرنج دەخاتە… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی تیۆری کارڵ ڕۆجەرس: چارەسەری دەروونیCCT (کە بەردەنگ لەو ڕوانگەیەدا زۆر گرینگە) و دەروونناسی مرۆڤانە
لێکۆڵینەوە درێژخایەنەکانی ئەم دواییە دەریانخستووە کە ئەو ژنانەی ئاستی خۆقبوڵکردنیان بەرزترە، کەمتر بەشداری بەکارهێنانی کێشەداری پۆرنۆگرافیا دەکەن. سەرەڕای ئەوەش، ئەو ژنانەی کە زیاتر پۆرنۆگرافی بەکاردەهێنن، زیاتر کێشەیان لە بەشداریکردن لە ئاکارە ئامانجدارەکاندا هەیە. (ئەو دۆزینەوانە لە گۆڤاری Computers in Human Behavior بڵاوکراونەتەوە). بەکارهێنانی کێشەداری پۆرنۆگرافی ئاماژەیە بۆ بەکارهێنانی ناچاری و ئالوودەبوون یان زیادەڕەوی لە پۆرنۆگرافی… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی ئەو ژنانەی کە خۆیان زیاتر قەبوڵە ، کەمتر بەر بەکارهێنانی کێشەداری پۆرنۆگرافیا دەکەون.
توێژینەوەیەکی نوێ کە لە International Journal of Human_Computer Interaction بڵاوکراوەتەوە، نیشان دەدات کە ترسی لەدەستدان (FOMO) ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە بەکارهێنانیکێشەداری تۆریکۆمەڵایەتی بۆ تاکی خۆپەرەست. بەڵام لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە زەینئاگایی (mindfulness)دەتوانێت وەکو بەربەست، یارمەتیدەربێ بۆ کەمکردنەوەی کاریگەری ئەو ترسە و لە ئەنجامدا ئاکارە وەسوەسەییەکان لە بەکارهێنانی تۆڕیکۆمەڵایەتی کەم بکاتەوە. ئەو دۆزینەوانە تێڕوانینێک بۆ… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی بۆچی خۆپەرەستەکان زیاد لە پێویست تۆڕیکۆمەڵایەتی بەکاردەهێنن؟
پێشەکی: ئێریک ئێریکسۆن(Erik H.Erikson)، دەروونناسێکی ئەڵمانی-ئەمریکی بو، یەکێک بوو لەو کەسایەتیانەی کە کارێکی زۆری لەسەر قۆناغەکانی گەشەسەندنی مرۆڤ لە سەدەی بیستەمدا کردووە. لە پەرەپێدانی تیۆری فرۆید ، شێوازێکی هەشت قۆناغی گەشەسەندنی مرۆڤی خستەڕوو کە نەتەنها منداڵی بەڵکو هەموو سووڕی ژیانی مرۆڤی لەبەر گرتووە(Erikson, 1950). تیۆرییەکەی بە گەشەپێدانی دەروونی-کۆمەڵایەتی(Psychosocial Development) ناسراوە و تێکەڵەیەکە لە تێڕوانینەکانی شیکاری… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی تیۆری گەشەسەندنی دەروونی_کۆمەڵایەتی(Psychosocial Development) ئێریک ئێریکسۆن
توێژینەوەکان دەریدەخەن کە گۆڕانکاری لە سۆز زۆرجار پێش گۆڕانکاریی لە ئاکار و کردەوە خۆ نیشان دەدات. تێگەیشتن لە چۆنیەتی چاکبوونەوەی مرۆڤەکان کە خەمۆکیان بووە ڕۆڵێکی گرینگی هەیە بۆ باشتر و کاریگەرترکردنی چارەسەرەکانی ئەو نەخۆشیە. توێژینەوەیەکی نوێ کە لە گۆڤاری ڕاوێژکاری و دەروونناسی کلینیکیدا بڵاوکراوەتەوە، دەریدەخات کە گۆڕانکاری سۆز و بیرۆکە زۆرجار لە درێژەی چارەسەروەرگرتن دا… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی چارەسەری خەمۆکی
توێژینەوەیەک کە لە گۆڤاری Self & Identity بڵاوکراوەتەوە، دەریخستووە ئەو کەسانەی هەستێکی ڕوونیان لە خۆیان نییە واتە دەروونی خۆیان جوان ناناسن، کەمتر هەستیارن لە هەڵسەنگاندنی هاوژیندا، بەتایبەتی کاتێک هەڵسەنگاندن بۆ بژاردە و کەسە کەمتر گونجاوەکان دەکەن. پەیوەندی سۆزداری کاریگەرییەکی بەرچاوی لەسەر ئاسایشی تاک هەیە، بەڵام زۆرێک لەو پەیوەندیانە شکست دەهێنن. گونجاوی- واتە ئەو ڕادەیەی دوو… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی هەبوونی هەستی ناڕوون لە دەروونی خۆت وادەکات مرۆڤ کەمتر هەستیار بێ بۆ هەڵبژاردنی هاوبەشێکی سۆزدار
پوختەیەک لەسەر ئەو بابەتە پێیوەندی سێکسی یەکێکە لە بابەتە گرینگەکانی ڕەزامەندی هاوسەرگیری. چەند هۆکار کاریگەرییان لەسەر چۆنێتی ئەم پێیوەندییە هەیە، کە ئەگەر پشتگوێ بخرێت دەتوانێت ببێتە هۆی کەمبوونەوەی ئارەزوو و گەرم و گوڕی. ئەم بابەتە بە ڕێبازێکی کاریگەر پێنج بواری گرینگ و سەرەکی لەخۆدەگرێت کە دەتوانێت پێیوەندی سێکسی ژن و مێرد بەهێز و چێژبەخشتر بکات.… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی دەوڵەمەندکردنی پێیوەندی سێکسی هاوسەرەکان بە چالاککردنی پێنج خاڵی گرینگ
ژیانی دڵخواز تەنیا هەبوونی خولیا و ئارەزوو نییە، پێویستە ڕێگەیەکی شیاو هەڵبژێرین و لەسەری ڕاوەستاو و بەردەوام بمێنینەوە. بۆ هەنگاونان لەو ڕێگەیەدا بە ڕاوێژکاریی پسپۆرانە لەگەڵتانین و لە هەموو بەستێنەکانی دەروونناسی، هاوڕێ و پاڵنەرتان دەبین…
مافی هەموو جۆرە دەستڕاگەیشتن بە بەرهەم و ناوەڕۆکەکانی ئەم ماڵپەڕە هی کازیوەیە و هەر چەشنە لاساکردنەوە و لەبەرگرتنەوەیەک بەبێ ڕەزامەندی بەڕێوەبەرایەتی، قەدەغە و نایاساییە.
