هاوپۆل: وتاری زانستی

پیاوان لە پاراستنی منداڵاندا: بەرەنگاربوونەوەی کلیشەی جێندەری و پشتیوانی گشتی بۆچی پیاوان کەمتر لە پاراستنی منداڵاندا بەشدارن؟ لێکۆڵینەوەی نوێ لە گۆڤاری Sex Roles دەریخستووە کە کلیشەی جێندەری ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕێت لە بیروڕای گشتی بۆ پیاوانی کارمەند لە بواری پاراستنی منداڵان. ئەم لێکۆڵینەوەیە سێ جۆر کلیشەی جێندەری خستووەتە ڕوو: دەستکەوتە سەرەکییەکانی لێکۆڵینەوەکە شێوازی لێکۆڵینەوە ئەم لێکۆڵینەوەیە… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی پیاوان که متر له ژنان گه رم و گوڕ و به ڕەوشت و لێ هاتوو سه یر دەکرێن سه بارەت به چاودێری و ئاگاداری منداڵان

پێشەکی ئەبراهام مازلۆ (Abraham H.Maslow)، دەروونناسێکی ئەمریکی و یەکێک لە دامەزرێنەرانی قوتابخانەی دەروونناسی مرۆڤانە(Humanism) بوو، کە تیۆرێکی بنەڕەتی سەبارەت بە پلەبەندی پێداویستییەکانی مرۆڤ و گەشەکردنی تاک لە ناوەڕاستی سەدەی بیستەمدا خستەڕوو. لەبری ئەوەی سەرنجی لەسەر نەخۆشییە دەروونییەکان بێت، جەختی لە توانای مرۆڤ و گەشەکردنی ئەرێنی و گەڕان بەدوای مانا و خۆپێگەیاندن کردووە(ماسلۆ، ١٩٥٤). تیۆری مازلۆ… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی تیۆری ئابراهام مازلۆ: پلەبەندی پێویستیەکان و خۆپێگەیاندن

پۆختە ئارەزووی منداڵان بۆ بەخێوکردنی ئاژەڵی نێوماڵ بە گشتی وەک خۆلیا یان ئارەزووی ساتی سەیر دەکرێت؛ بەڵام لە ڕوانگەی دەروونناسی پەروەردەییەوە، ئەم دۆخە دەتوانێت ببێتە سەکۆیەک بۆ پەرەپێدانی تواناکانی وەک بەرپرسیارێتی، دیسیپلین، هاودڵی و بەهێزکردنی قابلیەتی جێبەجێکردنی منداڵ. ئەم بابەتە بە شێوەیەکی زانستی لێکۆڵینەوە دەکاتەوە کە چۆن ویستنی ئاژەڵی نێوماڵ، ئەگەر بە باشی ڕێنمایی بکرێت،… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی ئاژەڵی نێوماڵ، داواکاری منداڵ یان ئامرازی پەروەردە

کورتەیەک لەسەر ئەو تیۆریە: تیۆری دەروونشیکاری، کە لەلایەن سیگمۆند فرۆیدەوە دامەزراوە، یەکێکە لە ڕێبازە گرینگ و کاریگەرەکان لە مێژووی دەروونناسی و چارەسەری دەروونیدا. ئەم ڕوانگەیە جەخت لەسەر چەمکەکانی وەک نائاگایی، ململانێ ناوخۆییەکان، ئەزموونی منداڵی و پێکهاتەی دەروون دەکاتەوە. دوای فرۆید، دەروونشیکارانی وەک یۆنگ، ئادلێر، کلاین، ئێریکسۆن و هۆرنای، ڕەخنەیان لەم تیۆرە گرت و پێداچوونەوەیان بۆ… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی تیۆری دەروونشیکاری: لە فرۆیدەوە تا دەروونشیکاری نوێ

پوختەیەک لەو تیۆریە: ئەلبێرت باندۆرا، دەروونناسێکی نێوبەدەرەوەی  کەنەدی-ئەمریکی بوو، کارێکی زۆری لەسەر پەرەسەندنی دەروونناسی‌فێربوون  (Social  Learning Theory)وتیۆری ناسین-کۆمەڵگا (Social  Cognitive Theory ) بوو  و ڕۆڵێکی گرینگی لە دەرونناسی‌فێربوون و گەشەکردنی کەسایەتی بوو بە بۆنەی خستنەڕووی تیۆری فێربوونی‌کۆمەڵایەتی و پاشان تیۆری ناسینی کۆمەڵایەتی . باندورا نیشانیدا کە فێربوون تەنها لە ڕێگەی بەهێزکردن و سزادانەوە دروست نابێت،… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی تیۆری فێربوونی‌کۆمەڵایەتی ئەلبێرت باندۆرا: کارلێکی نێوان تاک ، ئاکار و ژینگە

پوختەیەک لەسەر ئەو بابەتە  کارڵ ڕۆجەرس (Carl R. Rogers) یەکێکە لە پێشەنگەکانی دەروونناسی مرۆڤانە و دامەزرێنەری ڕێبازی چارەسەری دەرونی CCT (Client-Centered Therapy). بە پێچەوانەی تیۆری کلاسیکەکانی وەک دەروون شیکاری و ئاکاری، ڕۆجەرس گرینگی بە ئەزموونی ناخی مرۆڤ، ئارەزو و مەیلی سروشتی بۆ گەشەکردن، و چۆنیەتی پەیوەندی نێوان دەرونناس و بەردەنگ دەدا. ئەم وتارە سەرنج دەخاتە… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی تیۆری کارڵ ڕۆجەرس: چارەسەری دەروونیCCT  (کە بەردەنگ لەو ڕوانگەیەدا زۆر گرینگە) و دەروونناسی مرۆڤانە 

لێکۆڵینەوە درێژخایەنەکانی ئەم دواییە دەریانخستووە کە ئەو ژنانەی ئاستی خۆقبوڵکردنیان بەرزترە، کەمتر بەشداری بەکارهێنانی کێشەداری پۆرنۆگرافیا دەکەن. سەرەڕای ئەوەش، ئەو ژنانەی کە زیاتر پۆرنۆگرافی بەکاردەهێنن، زیاتر کێشەیان لە بەشداریکردن لە ئاکارە ئامانجدارەکاندا هەیە. (ئەو دۆزینەوانە لە گۆڤاری Computers in Human Behavior بڵاوکراونەتەوە). بەکارهێنانی کێشەداری پۆرنۆگرافی ئاماژەیە بۆ بەکارهێنانی ناچاری و ئالوودەبوون یان زیادەڕەوی لە پۆرنۆگرافی… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی ئەو ژنانەی کە خۆیان زیاتر قەبوڵە ، کەمتر بەر بەکارهێنانی کێشەداری پۆرنۆگرافیا دەکەون.

توێژینەوەیەکی نوێ کە لە International  Journal of Human_Computer Interaction بڵاوکراوەتەوە، نیشان دەدات کە ترسی لەدەستدان (FOMO) ڕۆڵێکی سەرەکی دەگێڕێت لە بەکارهێنانی‌کێشەداری تۆری‌کۆمەڵایەتی بۆ تاکی خۆپەرەست. بەڵام لێکۆڵینەوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە زەین‌ئاگایی (mindfulness)دەتوانێت وەکو بەربەست، یارمەتیدەربێ بۆ کەمکردنەوەی کاریگەری ئەو ترسە و لە ئەنجامدا ئاکارە وەسوەسەییەکان لە بەکارهێنانی تۆڕی‌کۆمەڵایەتی کەم بکاتەوە. ئەو دۆزینەوانە تێڕوانینێک بۆ… بەردەوام بە لە خوێندنەوەی بۆچی خۆپەرەستەکان زیاد لە پێویست تۆڕی‌کۆمەڵایەتی بەکاردەهێنن؟